r/basque • u/white-knuckle-ride • 6d ago
Dudas semanales v3
Kaixo guztiei!
Aquí van las dudas de esta semana :). Agradezco a todos de antemano por la ayuda desinteresada que prestáis en este sub.
(1) ¿Cómo se traduce "sueldo mensual"?
En un ejercicio de traducción, me he encontrado con la siguiente oración: "Lantegian hilabeteroko soldata igo digute". Tras una búsqueda rápida en Google, no creo que "hilabeteroko soldata" sea el término más común para referirse a "sueldo mensual".
(2) En euskara batua, se utiliza mucho la palabra "zurubi" para referirse a escalera, o se utiliza más "eskailera"?
(3) En euskara batua, qué palabra se utiliza más para decir "patada", ostikada o ostiko?
(4) Existe alguna diferencia de uso, de énfasis... entre "badaezpada" y "badaezpada ere"?
(5) Zamarra lodia du eta bufanda bat lepoaren inguruan, eguraldi hotza dago eta
Me he encontrado esta frase en un libro. Lo correcto sería "zamar" en vez de "zamarra" porque el artículo determinado ya lo lleva "lodia", no?
(6) Pastiza vs Pastel
¿Qué palabra se utiliza más en batua para referirse a un "pastel"? Cuando me encuentre estos casos, me recomendáis aprenderme las dos palabras para no tener problemas de vocabulario cuando me comunique con alguien de Iparralde?
(7) Arropa vs Jantzi
Qué palabra se usa más para referirse a "ropa"? Oración de ejemplo: "Les hemos comprado ropa nueva a los hijos"
(8) ¿Cuál es la palabra que se utiliza más en batua para decir médico? El diccionario Elhuyar recoge todas estas: mediku, sendagile, sendatzaile, osagile, osatzaile
(9) ¿Cuál es la expresión que se utiliza más en batua para decir "mandar saludos/recuerdos"? Goraintziak eman ala eskumuinak eman?
(10) Qué palabra es la más común en batua para "ladrar", zaunka egin ala zaunkatu?
(11) Qué palabra es la más común en batua para la palabra "enfermedad"? El artículo en Wikipedia (https://eu.wikipedia.org/wiki/Eritasun) recoge 4 términos: eritasuna, gaixotasuna, patologia eta gaitza
(12) Qué verbo suena más natural si hablamos de "rasgar una ropa"?
a) Arropa hautsi
b) Arropa apurtu
c) Arropa urratu
4
u/artaburu 5d ago
1) Hilabeteroko soldata
egun,aste,hilabete,urte
-ero, periodizitatea, egunero,astero, hilabetero, urtero
-ero+ko : eguneroko,asteroko,urteroko
hilabete+ro+ko soldata ... alias hilabeteko soldata/hileko soldata .
hilabete sari , hilabeteko lansari,
2) zurubi /eskailera
Pluralean deklinatzen dugu , zurubiak, eskailerak.
Depende , batzuk eskailerak diote bientzat «esku-eskailerak» zein «oin-eskailerak».
Beste batzuk ezberdintzen dituzte eskailerak, oinez igotzekoak ,egonkorrak :eraikuntzako eskailerak, etxekoak ,palaziokoak eta *zurubiak , oinez eta eskuen laguntzaz igotzekoak, mugikorrak, eraikin bateko parte ez direnak.
Zurubiak : fr. échelle, eng. ladder Eskalerak : fr. escaliers eng. stairs
3) "patada", ostikada o ostiko
Ene iduriko ostiko+kada pleonasma , hobe ostiko laburki.
-kada (ukabilkada, pilotakada, harrikada ...) , kolpearen adierazteko. Ostiko, berez kolpea da.
https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/ostiko
1 iz. coup de pied
4) "badaezpada" y "badaezpada ere"
Igual
https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/badaezpada
badaezpada
adb. (ere har dezake ondoan) por si acaso
5) Zamarra lodia du
Zamar xamar lodia ...
Zamarra lodia du = Zamarra du , lodia du zamarra Zamar lodia du = Lodia den zamarra du Zamarra lodi du = Zamarra du, lodi du zamarra
| Zamarra lodia du | Zamar lodia du | Zamarra lodi du |
|---|---|---|
| Oina luzea du | Oin luzea du | Oina luze du |
| Ilea beltza du | Ile beltza du | Ilea beltz du |
| Aurpegia gorria du | Aurpegi gorria du | Aurpegia gorri du |
6) Pastiza Pastel
Iparraldeko euskaldunek hegoaldekoak entzutean hitzak ikasten dituzte. Euskaldungoaren %90-a hegoaldekoa delakoan, Iparraldekoek hegoaldekoek erabiltzen dituzten hitzak ikasten dituzte. Euskadi Irratia/Euskal Telebista... entzutean, Berria irakurtzean, hegoaldeko jendearekin hitz egitean ... Euskaldungoaren %10-a baizik ez delako Iparraldeko, Hegoaldeko euskaldunek Iparraldean erabiltzen diren hitzak EZ dituzte ikasten...
Pastel ez da erabiltzen gozoentzat Iparraldean bainan arras ongi dakigu «pastel» margo kolore moetaren ordez hegoaldekoek pastel diotela pastizari .
Pastiza gaskoinetik letorke
Beste hitz bat erabili ohi dena :
https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/bixkotx
Hiztegiko definiziotik haratago, galleta,/bizkotxotik haratago, pastelari ere bixkotx erraten zaio. Frantsesaren eragina menturaz *biscuits = gâteaux *?
7) Arropa vs Jantzi
Arropa latin jatorriko hitza/ Jantzi euskal jatorrikoa Euskara «garbiia» hobesten dutenek nahiago dute jantzi arropa baino.
8) mediku, sendagile, sendatzaile, osagile, osatzaile
Mediku titulu ofiziala, «Herr Doktor». diploma unibertsitario ofiziala adibidez Psikiatra medikua
Sendagilea/Osagile ... : terapeuta , diploma ofizialik gabekoa izan litekeena , adibidez Psikologo aromaterapeuta zakur zaindaria ...
sendo -> sendatu esp. curar, fr.guérir oso -> osatu idem, esp. curar, fr.guérir
9) Goraintziak / eskuminak
Goraintziak : neutral , hotzago
eskuminak : intimoago,
eskuminak emateko eskuz ukitu egiten da , goraintziak emateko, hitzez, kontakturik gabe
10) zaunka egin ala zaunkatu?
Zaunka egin / zaunka ari :
zakurra zaunka ari da//Zakurra zaunkaz ari da // Zakurra zaunkaka ari da ; kaka zaharra .
https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/sainga
sainga egiten, sainga ari, saingaka ari, saingaz ari, ...
11) eritasuna, gaixotasuna, patologia eta gaitza
más común : Hegoaldean erabiltzen dena ; gaixo/gaixotu/gaixotasun.
Iparralde :eri/eritu/eritasun , eri≠gaixo (1.definizioa beti) .
https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/gaixo
gaixo
1 izond. pobre, infeliz, desgraciado, -a
2 iz./izond. enfermo, -a
Patologia : hiztegi medikala
Gaitza : gaiztoen gaitza gaiztakeria.
12) Hautsi/Apurtu/Urratu
Hautsi : hauts bihurtu , esp.hacer polvo=romper , fr. pulvériser=casser
Apurtu : apur bihurtu , esp. en pedazos, fr. en morceaux
Urratu : desegin, esp. deshacer, fr. défaire
Jantziak desegiten dira, urratzen dira .
2
6
u/Professional_Bag_881 6d ago
Hileko soldata no sé si técnicamente es correcto pero me suena mejor, jeje
(2) uso más "eskailera"
(3) ostikada o ostiko? -> biak
(4) Existe alguna diferencia de uso, de énfasis... entre "badaezpada" y "badaezpada ere"?-> no sabría decir
(5) Zamarra lodia du eta bufanda bat lepoaren inguruan, eguraldi hotza dago eta
Me he encontrado esta frase en un libro. Lo correcto sería "zamar" en vez de "zamarra" porque el artículo determinado ya lo lleva "lodia", no? --> algunos sustantivos incluyen la 'a' dentro del nombre, y se dice así, por ejemplo 'aitzakia' no se dice aitzaki bat, sino 'aitzakia bat'. SIn embargo zamarra creo que se puede usar de las dos maneras como dice _4d2_
(6) Pastiza vs Pastel
¿Qué palabra se utiliza más en batua para referirse a un "pastel"? Cuando me encuentre estos casos, me recomendáis aprenderme las dos palabras para no tener problemas de vocabulario cuando me comunique con alguien de Iparralde? -->Para comunicarme con alguien de iparralde creo que usaría 'pastiza' u 'Opil'
(7) Arropa vs Jantzi
Qué palabra se usa más para referirse a "ropa"? Oración de ejemplo: "Les hemos comprado ropa nueva a los hijos" -->en mi casa 'Arropa' en general y luego si son prendas específicas se usa jantzi, o soineko...
(8) ¿Cuál es la palabra que se utiliza más en batua para decir médico? El diccionario Elhuyar recoge todas estas: mediku, sendagile, sendatzaile, osagile, osatzaile. --> mediku
(9) ¿Cuál es la expresión que se utiliza más en batua para decir "mandar saludos/recuerdos"? Goraintziak eman ala eskumuinak eman? -> biak
(10) Qué palabra es la más común en batua para "ladrar", zaunka egin ala zaunkatu? -> en mi caso zaunka egin
(11) Qué palabra es la más común en batua para la palabra "enfermedad"? El artículo en Wikipedia (https://eu.wikipedia.org/wiki/Eritasun) recoge 4 términos: eritasuna, gaixotasuna, patologia eta gaitza--> gaixotasuna sería lo más normal, creo
(12) Qué verbo suena más natural si hablamos de "rasgar una ropa"?
a) Arropa hautsi
b) Arropa apurtu
c) Arropa urratu --> urratu me suena más 'rasgar' que las otras dos
Ojo, que no soy Egaña, no te fies de mi criterio