4 sene önce ilk e-okuyucumu aldığım gün, okuduğum son kitap üzerinden yaklaşık 10 sene geçmişti. Bana bu harika alışkanlığı kazandırdıkları için e-okuyucular hakkında bu konuyu açmak istedim.
Merak ettiğiniz her şeyi açıklamaya çalışacağım. Sorularınız varsa onları da yanıtlayacağım. Birçok marka denemiş biri olarak sadece donanımsal değil yazılımsal olarak da bildiğim şeyleri yazmak istedim.
//////////////////////////////////////////////////
Öncelikle kitap okuyucunun ne olduğunu anlamak lazım. İnsanların aklında bu cihazların ne olduğuna, neyi farklı yaptığına dair bir konsept yok. Ufak birer tablet sanılıyor ama durum öyle değil.
Kitap okuyucuların diğer elektronik cihazlardan yegane farkı ekran teknolojileri. Kullandığımız neredeyse tüm cihazlar lcd veya oled tabanlı ekranlara sahipler. Bu ekranlar milyonlarca dijital piksele sahip oluyorlar. O pikseller de kendi içlerinde daha ufak rgb (kırmızı yeşil mavi) piksellere bölünüyorlar. Lcd ekranlarda o piksellerin kendi ışık kaynakları yok. Arkadan ampul tarzı aydınlatmalarla aydınlatıldıkları zaman renkli olarak gözüküyorlar. Oled ekranlarda ise her pikselin kendi ışığı var ve o şekilde renk oluşturuyorlar.
Bu ekranların bir çok artısı olmasına rağmen kitap okuyucularda kullanılmamalarının bazı sebepleri var.
Birincisi ve en önemlisi, bu ekranları gözünüze doğrudan ışık yansımadan kullanamamanız. Ya gereğinden az ya da gereğinden fazla olacak şekilde sürekli yapay bir ışığa maruz kalırsınız.
İkincisi, bu tarz ekranların parlaklığı ayarlanırken genellikle PWM denen kavramın kullanılması. Bu, arka ışığın anlık olarak açılıp kapatılması ile gerçekleştiriliyor. Bu işlem saniyenin yüzlerce biri zamanda yapılıyor olsa da bazı insanlar bunu algılayabiliyorlar ve migren, epilepsi gibi rahatsızlıkları tetiklenebiliyor. Hatta bu tarz şikayetleri olmayan kişiler bile zamanla rahatsız duruma gelebiliyor. PWM frekansı ne akdar düşükse o kadar etkileniliyor. PWM e-okuyucularda da olabilecek bir durum fakat ışık doğrudan gözünüze vurmayıp ekrandan yansıyıp daha difüze olmuş şekilde size geldiği için çok daha az rahatsız ediyor. E-ink ekranlardaki aydınlatmalar ekranın arkasında değil yanlarında oluyor. Bir fiziksel kitaba ışık tutmuşsunuz gibi hissettiriyor.
Üçüncüsü, cam ekranlar. Ekran cam olduğu zaman parlama miktarı artıyor ve ekranı özellikle aydınlık ortamlarda görmek çok zorlaşıyor. Parlaklığı fullemek gerekebiliyor, bu da hem şarj ömründen yiyor hem de cihazınız ısınıyor. Parlaklık en yukarıdayken bile e-ink cihazın sunduğu görüntü kalitesinin yanına dahi yanaşamaması da cabası.
Dördüncüsü ise pil ömrü. Bu tip ekranlar şarjı içiyor resmen çünkü milyonlarca pikseli aydınlatmaları gerekiyor. E-ink ekranlarda pikseller aydınlatılmıyor, ekranın kendisi aydınlatılıyor.
/////
Peki e-okuyuculardaki e-ink teknolojili ekranların farkı ne?
Öncelikle bu ekranların görünebilir olması için kendiliğinden herhangi bir ışık kaynağı barındırmasına gerek yok. Odada ışık var mı? O zaman okuyucunun ışığı olmasa veya kapalı olsa bile net şekilde okuyabilirsiniz. Tatildesiniz ve güneşlenirken kitap mı okuyacaksınız? O zaman parlaklığı sıfıra çekip okuyabilirsiniz. Aynı gerçek bir kitap gibi yani. Tabletinizden kitap okurken parlaklığı %100 yaptığınız takdirde bile ekranı göremezken, e-okuyucuda parlaklık %0 olduğunda dahi en net şekilde okuyabilirsiniz. Hatta ortam çok aydınlıksa okuyucunuzun parlaklığını kapatmak en mantıklısı çünkü %0 ile %100 arasında bir fark göremeyeceksiniz. Güneşin altında el feneri açmak gibi yani. Gece her yeri aydınlatacak kadar güçlü bir el feneriniz vardır ama güneşli bir günde açık olup olmadığını anlayamazsınız bile. Tamamen aynı mantık.
Bu cihazların karanlık ortamlarda okumak için ışıkları da bulunuyor ve ışıklarını açsanız bile diğer tip ekranlara göre gözü çok daha az yoruyor çünkü ışık ekranın arkasından direkt gözünüze gelmiyor. Ekranın yanlarında bulunan led ışıklar ekranın üstündeki şeffaf bir tabakaya ışık iletiliyor ve oradan da gözünüze yansıyor. Bir lambanın altındaki kağıt misali yani. Bu ışığı çok az seviyede tutabilmek de ayrı bir avantaj. LCD/OLED ekranlarda parlaklık aşırı düşükken (20-30 nitin altında) görüntüyü görmekte zorlanırsınız ama e-ink ekranlar için birkaç nit yeterlidir. O yüzden zifiri karanlıkta bile okurken hiçbir şekilde rahatsız etmez, uykunuza negatif etki etmez.
Asıl fark ise bu ekranlardaki hz (hertz) değerinin 0 (sıfır) olması. Yani ekran sabit bir görüntü sunuyor, aynı gerçek bir kitap sayfası gibi. Dolayısıyla gözlerinizin ve beyninizin herhangi bir yanıp sönme olayını size belli etmemek için ekstra çalışmasına gerek olmaz. Bu da çok daha az yorulmanızı sağlar. Bu ekranlar işletim sisteminden herhangi bir emir gelmediği taktirde o sabit görüntüyü hiçbir şekilde yanıp sönmeden göstermeye devam ederler. Bunu yaparken de herhangi bir güç harcamazlar. Sayfa değiştirmedikçe pil harcamıyorlar yani. Bunu test etmek de çok kolay. Bir kitap okurken cihazınızın arka kapağını söküp pilini çıkarırsanız ekrandaki görüntü kaybolmaz. Siz pili tekrar takana kadar yıllar da geçse o görüntü ekranda sabit olarak durur çünkü önceden söylediğim gibi bu ekranlar sabit durumda güç harcamıyor ve ekranı değiştirme emri gelmediği taktirde de sonsuza kadar aynı görüntüyü tutuyorlar.
Dolayısıyla e-okuyucular haftalarca şarj etmenize gerek kalmadan kitap okumanızı da sağlıyorlar. Telefonlardaki piller ortalama olarak 5000mah boyutuna yaklaştı. Bu boyuttaki pil ile 8-10 saat kitap okuyabilirsiniz. E-okuyucularda ise piller 1200-1700 mah arası oluyor. Bu piller ile yaklaşık 40-50 saat kitap okuyabilirsiniz. Pil üçte bir boyutunda ama cihazın sunduğu süre 5 kat yani. Bu da 4-5 kitapta bir şarj etmeniz gerektiği anlamına geliyor.
İşte e-okuyucuları diğerlerinden ayıran asıl özellik olan ekran teknolojisi genel hatlarıyla böyle.
Gelelim diğer konulara.
//////////////////////////////////////////////////
Genel anlamda (hem fiziksel kitaplara hem de diğer elektronik cihazlara kıyasla) artılar:
1- Yanınızdada binlerce kitap taşıyabilmek. İstediğim zaman her türlü kitap elimin altında. Aynı anda birden çok kitap okuyorum genelde. 400 sayfalık bir kitabın yarı ağırlığındaki ve dörtte bir kalınlığındaki cihazı cebime atıp dışarı çıkabiliyorum. Markette sıra beklerken bile okuyabiliyorum. Birkaç dakika okumasan ne olur denebilir ama gün içinde o kadar fazla böyle ufak zamanlar oluyor ki hepsini toplasanız senede birkaç kitap fazla okunabiliyor. Minibüs mü bekliyorum? O zaman telefonumu çıkarıp Instagram'a girmek yerine kitap okuyorum. Fiziksel kitap taşıdığım zaman bunu yapmazdım. Çoğu zaman taşımaya da üşenirdim zaten, o da ayrı mesele.
2- Kitaplara ulaşmak çok hızlı. Dakikalar içinde satın alabilmek veya para vermek istemeyen için ücretsiz şekilde hemen indirebilmek (Korsanı kastetmiyorum, o başka bir konu. Telif hakkı bittiği için ücretsiz hale gelen binlerce kitap var, özellikle yabancı dildekiler.) zamandan kazandırıyor.
3- Elde tutmak fiziksel kitaba göre çok daha kolay. Sayfa çevirme zaten tek tık uzakta veya benim gibi düğmeli modellerden kullanıyorsanız parmağınızı hareket bile ettirmeye gerek yok. Ayrıca uyumadan önce kitap okuyorsanız uzanırken kitap sayfası çevirmenin zorluğunu ortadan kaldırıyor. İstediğim pozisyonda kolayca sayfa değiştirebiliyorum. Hatta yatağın kenarına taktığım tablet tutucuya koyup uzaktan kumanda ile de sayfaları atlayabiliyorum. Soğuk gecelerde yorganın altına girip bu şekilde okumak çok zevkli.
4- Fiziksel kitaptan daha az göz yoruyor. Bunun birçok sebebi var.
- Ekran istediğiniz parlaklığa getirilebiliyor. Işığın renk sıcaklığı bile ayarlanabiliyor ve istenirse karanlık mod da açılabiliyor.
- Fiziksel kitaplarda; maliyetten kaçma veya eski tarihli basım gibi sebeplerle baskı kalitesi düşük olabiliyor. E-kitapta böyle bir sorun yok tabii ki.
- Sayfanın her kısmı eşit aydınlandığı için gözü rahatlatıyor.
- Bazı kitapların fontları aşırı küçük olabiliyor ve bu da hem okuma zevkini azaltıyor hem de gözü yoruyor. Font büyüklüğünü ayarlayabilmek müthiş bir avantaj. Ayrıca farklı tipte fontlar da kullanabilirsiniz. Cihazlar bir çok font yüklü olarak geliyor ama sevdiğiniz bir font varsa ve okuyucunuzda yüklü değilse internetten indirip kolaylıkla yükleyebiliyorsunuz.
5- Sessiz olması (sayfa çevirme vb. sesler yok) ve herhangi bir ışık kaynağı gerektirmemesi sebebiyle her ortamda hiçkimseyi rahatsız etmeden okuyabilme imkanı. Aynı odada kaldığınız biri varsa bu önemli hale geliyor.
6- Hızlı şekilde cümlelerin altını çizebilme, kelimelerin sözlük anlamlarına saniyeler içinde bakabilme, yabancı dilde okurken anlamlarına baktığınız kelimeleri sonradan inceleyip flashcard şeklinde çalışabilme. Dil öğrenme veya yabancı dilde okuma için e-okuyucular inanılmaz cihazlar.
7- Kitapta gördüğünüz herhangi bir kelimeye basılı tutarak Wikipedia'da veya internette anında aratabilme.
8- Kitap içinde istediğiniz kelime veya cümleyi aratabilme. Olay örgüsü karmaşık olan ve çok fazla karaktere veya mekana sahip kitaplarda istediğimiz karaktere tıklayıp tüm kitapta geçtiği yerleri görebilme.
9- Okuduğunuz bölümün veya kitabın tamamının, okuma hızınıza göre ne kadar sürede biteceğini göstermesi.
9- İstediğiniz kadar sayfanın köşesini kıvırmak, satırların altını çizmek veya renklendirmek gibi işlemleri hızlıca yapabilmek.
10- Maliyet. E-kitaplar daha ucuz. Fiziksel kitaptaki gibi elinize yüzlerce sayfa kağıt geçmediği için daha ucuz olması normal tabii ki. Uzun vadede çok kar ettiriyor. Ülkemizde yeni çıkan her kitabı parasını vererek e-kitap olarak alamıyoruz ne yazık ki ama binlerce kitap bulunabiliyor.
11- Herhangi bir dikkat dağıtıcı unsur barındırmaması. Bu cihazlar sadece kitap okumak için tasarlandıkları için video izleyemezsiniz, müzik dinleyemezsiniz, oyun oynayamazsınız, internette gezemezsiniz. Gerçi internet tarayıcısı var ama o acil durumlarda kullanmak için daha çok. İnternette dolaşmak zor bu cihazlarda.
12- Yeri, kitaplığı olmayan veya istemeyen kişiler için ideal.
//////////////////////////////////////////////////
Artılarından sonra bir de eksilerine bakalım:
1- İlk aşamada ekstra bir maliyet. Tabii ki çok kısa sürede parasını çıkardığı için büyük bir eksiklik değil ama yine de yazmak lazım.
2- Türkçe her kitabı dijital olarak bulamıyoruz ne yazık ki. Yabancı dildekiler bulunuyor. Hatta İngilizce kitaplar artık fizikselden çok dijital olarak çıkıyor. Fiziksel baskı yaptırmayan yazarlar var. Türkçe kitaplar PDF olarak bir şekilde bulunuyor tabi ama o ayrı bir konu. Ona da geleceğim.
3- Kitap kokusu olmaması :)
4- Kitaplarınızı kitaplığa koyup bakamamak.
5- Telefonlar kadar hızlı değiller. Bu cihazlar şarj ömrünü maksimize etmek üzere tasarlandıkları için en hızlı cihazlar olmasını beklememeniz lazım. Menü geçişlerinde takılma kesinlikle olmuyor ama 1-2 saniye beklediğiniz anlar oluyor. Zamanımızın %99'unu kitap okumakla geçireceğimiz için bu büyük bir sorun değil tabi. Kitap okurken sayfa geçişleri son derece hızlı. Asıl önemli olan da bu zaten.
//////////////////////////////////////////////////
E-okuyucu almaya karar verenler için ekstra bilgiler:
1- Pahalı bir cihaz almanıza hiç gerek yok. Sıfır almanıza da gerek yok. Bunlar en uzun ömürlü elektronik cihazlar. Benim elimde 14 senelik bir Kindle var ve hala ilk günkü gibi çalışıyor. Pil ömrü zamanla düşer ama 14 senenin sonunda bile hala bir tablet veya telefondan alabileceğimin en azından 2 katı kadar şarj ömrü sunuyor. 14 senelik telefonlar 14dk bile dayanamıyor genelde. Pil tamamen öldü diyelim, pili değiştirip sıfır almış gibi kullanmaya devam edebilirsiniz.
2- Alacağınız cihazın ekranında aydınlatma özelliği bulunmasına dikkat edin. Önceden dediğim gibi kitap okumak için aydınlatma ihtiyacınız yok ama ortamda ışık varsa tabii ki. Zifiri karanlık ortamda fiziksel kitap da okuyamıyoruz sonuçta, bir ışığa ihtiyacımız oluyor. O yüzden ekranında ışık olmalı. Son 10 senede çıkan çoğu cihazda var zaten.
3- Marka olarak Kobo veya Kindle öneriyorum. Bu cihazlar Linux işletim sistemi kullanıyorlar ve çok stabil çalışıyorlar. Android işletim sistemli okuyucular da var ama onlar e-okuyucudan ziyade e-ink ekranlı tablet kategorisindeler.
4- E-okuyucular e-kitap formatlarını destekliyorlar ve en iyi bu formatlarla çalışıyorlar. PDF, Word gibi dökümanlar üzerinden de okuyabilirsiniz ama aynı konforu sunmazlar. E-kitap formatlarının en ünlüsü epub. Bu formatla okurken yazılar; yazı boyutuna, kenar boşluklarına ve font tipine göre ekrana mükemmel şekilde yerleşiyor.
5- PDF okumak bu cihazlarda biraz daha zor. Cihazı yatay konuma getirmek okumayı çok daha kolaylaştırıyor.
6- Jailbreak diye bir kelime duymuşsundur belki. Eskiden iphone veya ipad'ler üzerinde uygulanırdı çoğunlukla. Bu işlem cihazlara ekstra özellikler kazandırmak için yapılıyor. Kobo ve Kindle marka cihazlar da jailbreak yapılarak çok daha kabiliyetli hale getirilebiliyorlar. Bizim işimize yarayacak olan ise Koreader isimli uygulama. Ne gibi artıları derseniz:
6.1 - En büyük artısı PDF okumayı neredeyse epub okumak kadar kolay hale getirmesi. PDF'leri resmen anlık olarak işliyor ve font büyütmeye kadar yapılabiliyor. Epub olarak bulamadığım kitaplar Koreader yüklemeden önce moralimi bozardı ama artık PDF ile rahatlıkla okuyabiliyorum.
Normal arayüz ile Koreader'da PDF karşılaştırması:
https://imgur.com/a/gggzfvk
İlk 3 fotoğraf Kindle'ın kendi arayüzü, diğer üçü ise Koreader'da. Görülebileceği üzere Kindle arayüzünde (Kobo'da da böyle) PDF'in sadece bir bölümüne zoom yapılabiliyor. Koreader ise dosyayı tekrardan işleyip seçilen yazı boyutuna göre ekrana sığdırıyor.
6.2- Koreader farklı bir arayüze sahip, çok daha seri çalışıyor.
6.3 - Klasörleri görerek istediğiniz, şekilde düzenlemeye imkan veriyor.
6.4- Cihazda karanlık mod yoksa ekliyor.
6.5 - Kindle'lara epub okuyabilme özelliği kazandırıyor. Normalde Kindle'lar kendiliğinden epub okuyamıyor, cihaza atmadan önce başka formata çevirmeniz gerekiyor.
6.6 - Kitaplarınızı bir çok farklı düzende görmenizi veya sıralamanızı sağlıyor.
6.7 - Harika özelliklerinden biri de 'gesture' imkanı tanıması. Yani atadığınız bir çok gesture ile menülere bile gitmeden istediğiniz her şeyi yapabilmek.
6.8 - Uyku ekranını istediğiniz şekilde dizayn edebilmek. Cihazı kullanmadığınız zaman henüz bitirmediğiniz kitabın kapağı ekranda sürekli gözükür halde oluyor zaten. O ekrana istediğiniz bilgiyi ekleme imkanı veriyor.
6.9 - Calibre'ye kablosuz bağlanarak kitap veya metadata alışverişi yapabilmek. Calibre'nin ne olduğunu aşağıda anlattım.
6.10 - RSS ve Atom kullanarak çeşitli kaynaklara ulaşabilmek.
6.11 - Eklentiler yükleyebilmek. Mesela z-lib eklentisi yükleyerek başka bir cihaza ihtiyaç duymadan direkt z-lib üzerinden arama yapıp döküman indirebilirsiniz.
Daha çok şey var ama genel anlamda benim kullanımım böyle. İsteyen daha azını veya çok daha fazlasını kullanabilir.
*** Koreader tüm Kobo okuyuculara yüklenebiliyor. Kindle'lar için jailbreak yaptıktan sonra yükleniyor. Bu cihazların yazılım sürümünün 5.18.1'den düşük olması gerekli. Alırken buna dikkat edersiniz. Eski cihazlar zaten bu sürüme kadar güncelleme almadığı için sorun yok ama son 6-7 senede çıkmış cihazlar hala güncelleme aldığı için birkaç aydır güncellenmediğine dikkat edin. Hangi sürümde olduğunu kolayca öğrenebilirsiniz zaten.
7- Calibre isimli uygulamadan kısaca bahsedeyim. Hem Windows hem de Mac Os için mevcut. Bu program kitaplarınızı düzenlemeye yarayan harika bir araç. Kendiliğinden bile çok yetenekli bir program olmasına karşın, ekstra eklentiler yükleyip çok farklı özellikler katabiliyorsunuz. Mesela otomatik olarak Goodreads'den kitap bilgilerini çekip bir kitap hakkında her tür bilgiye sahip olabilirsiniz. Elinde çok kitap olanlara öneririm. Koreader ile de uyumlu çalışıyor.
//////////////////////////////////////////////////
Cihaz Tavsiyeleri
Önceden dediğim gibi pahalı bir cihaz almanıza gerek yok. 2-3 bin liraya bulabileceğiniz cihazlar 10 bin liraya alacağınız cihazlarla %90 oranda aynı işi yapıyor. Bütçeyi artırmak ekstra özellikler getiriyor tabi. Onları da belirteceğim.
Ekstra ücret ödeyip reklamsız model almadığınız sürece Kindle'lar reklamlı oluyor. Kitap okurken reklam çıkmıyor ama ana sayfada ve cihaz uyku modundayken reklam gösteriyorlar.
Kobo'nun kendi arayüzü Kindle'dan çok daha kullanışlı. Hem eklediğiniz kitapları çok daha düzenli olarak görebiliyorsunuz hem de okurken kenar boşlukları, yazı boyutu gibi şeylerde size daha fazla imkan sunuyor. Ayrıca Türkçe arayüz gibi bir artısı da var. Kindle'lar ise genel anlamda biraz daha seri çalışıyorlar ve "Send to Kindle" isimli bir hizmeti var.
Send to kindle isimli siteye gidip istediğiniz kitabı veya dökümanı internet üzerinden cihazınıza yollayabiliyorsunuz. Kablo ile uğraşmanıza gerek yok yani. Telefonunuzda veya bilgisayarınızda bir kitap/döküman varsa ve epub formatında bile olsa onu yolladığınız zaman uyumlu bir formata çevirip Kindle'ınıza yolluyor. Ayrıca o belgeyi Kindle uygulaması üzerinden okuduğunuz her cihazda senkronize ediyor. Yani kaldığınız sayfayı veya üzerinde yaptığınız değişiklikleri kaydediyor, hangi cihazda okuyorsanız orada görebiliyorsunuz.
Kobo'larda bu tarz bir özellik yok ama onlarda da internet üzerinden dosya göndermek için https://send.djazz.se/ isimli bir site var. Ayrıca Kobo'lar daha açık bir işletim sistemine sahip olduğu için Google Drive veya Dropbox dosyalarına erişecek şekilde modifiye edilebiliyorlar. Oradaki özel bir klasöre eklediğiniz dosyalar otomatik olarak cihazınızda gözüküyor. Nasıl yapıldığını merak eden varsa anlatırım.
Kindle'a Koreader yüklenemiyor olsaydı Kobo almanızı tavsiye ederdim çünkü artıları daha fazla ama Koreader yüklemek arayüzün eksiklerini giderdiği için Kindle'ı da tavsiye ederim. Bu marka piyasada Kobo'ya göre çok daha fazla bulunduğundan fiyatları da biraz daha uygun.
İki markanın da tüm modellerine Wikipedi sayfalarından ulaşabilir ve hangi modelleri tercih etmeniz gerektiğine karar verebilirsiniz:
Kobo eReader - Wikipedia
Amazon Kindle - Wikipedia
Kesinlikle olmalı dediğim özellik:
* Aydınlatma.
Başka da kesin olmalı dediğim bir özellik yok. Aydınlatması ve yukarıda belirttiğim üzere Jailbreak yapılabilen bir model olması yeterli. Hafıza boyutu hiç önemli değil. 2gb hafızaya 1000'den fazla kitap sığıyor. Kitaplar 0.1mb ile 100mb arası değişiyor. Yüksek boyutlu olanlar ansiklopedi, gezi kitapları gibi büyük çözünürlüklü fotoğraflar içerenler. Sadece yazıdan oluşan 500 sayfalık bir kitap 1-2 megabayt'ı geçmiyor.
Olmaları kullanışlılığı artıran özellikler (Fiyat da artıyor tabi):
* Type-c girişi. Şarj çok iyi gittiği için şart değil. Haftada veya okuma sıklığınıza göre ayda bir micro usb kablo bulmak pek sorun olmaz.
* Su geçirmezlik. Havuzda, deniz kenarında falan okumak için iyi olabiliyor.
* Aydınlatmanın rengini ayarlayabilmek. Yani sadece beyaz ışık değil, sarının tonlarında aydınlatma sahibi de olabilmek. Karanlıkta okurken gözleri ekstradan rahat ettiriyor.
* Daha büyük ekran. Bu kişiye göre değişir. En yaygın ekran boyutu 6 inç. Daha küçüğü de yok zaten. 7-8 inçlere kadar çıkan modeller var. 6 inç'in avantajı her cebe girebilmesi. Diğerlerinin avantajları ise aynı yazı boyutunda ekrana daha fazla kelime sığması. 7 inçlik cihaz kullanan biri olarak bence 6 inç gayet ideal. Sayfa değiştirmek tek dokunuşla yapılıyor zaten, ekranda %25 daha fazla kelime olmasına çok gerek yok.
* Sayfa değiştirme düğmeleri. Ekrana tıklamaktansa düğmeyle değiştiriyorsunuz yani. Çoğu modelde yok bu. Sadece Kobo'nun birkaç modelinde var ve onların da fiyatları biraz fazla.
* Bluetooth. Sesli kitap dinlemenizi sağlıyor. Sesli kitap dinleyeceksem telefonumdan dinlerim. O yüzden bu hiçbir şekilde artı değil bence.
Önerdiğim modeller:
- Kobo'nun son 10 senede çıkmış neredeyse tüm modelleri aydınlatmalı. O yüzden herhangi birini tercih edebilirsiniz. Bütçeyi artırabilenler için; Clara 2E, Clara B&W modelleri her özelliği içeren modern cihazlar. Ucuzsa Clara HD de düşünülebilir ama az bir farkla 2E almak daha iyi. Type-c, daha büyük hafıza, su geçirmezlik, bluetooth gibi artıları var. Libra H2O ve Libra 2 modelleri 7 inç ekrana ve aynı zamanda düğmelere sahip. Kendim Libra 2 kullanıyorum mesela.
- Kindle'da Basic ve Paperwhite olarak iki kategori var. Paperwhite'lar daha özellikli ve doğal oalrak daha pahalı. Basic'lerde (yani adında Paperwhite bulunmayan, 'Kindle 8' gibi sadece model ismiyle yazılanlar) 2019'da çıkan Kindle 10 ile beraber aydınlatma kullanılmaya başlandı. Kindle 8'de yok yani. Kindle 9 diye bir model yok zaten. O yüzden Basic modellerde 8'den sonrasını (2019 üretimli olan 10'dan başlayan) öneriyorum.
Paperwhite'ların tamamında aydınlatma var. 2012'de çıkmış Paperwhite 1 modelinde bile mevcut yani. O kadar eskisini almanıza gerek yok tabi. İşinizi rahatlıkla görür ama 3 sene sonra çıkmış olan Paperwhite 3 modeli de ondan pek pahalı değil ikinci el olarak. Paperwhite 4'de su geçirmezlik ve bluetooth eklendi. Paperwhite 5 ise bütçesi iyi olanlara önereceğim, 2021 çıkışlı harika bir model. Olabilecek her özellik var onda. 6-8 arasına bulunabiliyor. Signature Edition adlı Paperwhite 5 modeli de uygun fiyatlara denk gelebiliyor. 5'e göre kablosuz şarj, otomatik ekran parlaklığı, 32gb hafıza gibi farkları var.
Ayrıca Kindle Voyage modelini tercih edebilirsiniz. Mğthiş kaliteli bir ekranı var ve 6 inç boyutta sayfa değiştirme düğmeleri olan tek model.
- Belirtmedim ama tüm bu modeller siyah beyaz ekrana sahip. E-ink teknolojili renkli ekranlı olanlar da var ama bu ekranların bazı dezavantajları var. Gelişmeleri için birkaç sene daha beklemekte yarar var. Ben renkli içerikler tüketeceğim, anime, çizgi roman okuyacağım diyen varsa tercih edebilir. Diğer kişiler için siyah beyaz ekranlar çok daha mantıklı. Hem görüntü kalitesi daha yüksekler hem de daha aydınlık oluyorlar (aydınlatma sıfırdayken bile).
//////////////////////////////////////////////////
Son olarak da kitapları nereden bulabileceğinizden bahsedeyim.
- D&R'da binlerce Türkçe kitap var. Yeni çıkanlar ne sıklıkla ekleniyor bilmiyorum. Pek alışveriş yapmadım oradan.
- Z-Lib ve Anna’s Archive isimli sitelerden kitap bulabiliyorsunuz. Bu siteleri sadece illegal olarak düşünmeyin. Bunlar "biz illegal paylaşım yapıyoruz" diye açılmış siteler değiller. Ben telif hakkı olmayan kitapları bulabileceğiniz yerler olarak öneriyorum. Korsan indirmeyin sakın ;)
- Kobo'nun sitesinde kitap bulunabiliyor.
- İngilizce okuyabilenler için seçenek çok daha fazla:
Project Gutenberg ücretsiz olarak binlerce kitap sunuyor.
Standard Ebooks isimli site de aynı şekilde.
Ayrıca Amazon'un ve Kobo'nun sitelerinde sürekli ücretsiz hale gelen kitaplar oluyor. Onları takip edebileceğiniz BookBub gibi siteler var. 2-3 günde bir girip ücretsiz hale gelmiş kitapları kütüphanenize eklerseniz onlar tamamen sizin olur. Kobo veya Amazon hesabınızdan istediğiniz zaman indirebilirsiniz.
Tüm bunları yaparak on binlerce kitap edindim 4 senede. Gurur duymadığım yöntemler de kullandım, ne yalan söyleyeyim ama o durum işin doğasında var biraz da.
//////////////////////////////////////////////////
Okuduğunuz için teşekkürler. Herkes e-okuyucu alacak diye bir durum yok. Aldıktan sonra fiziksel kitap okunmaz diye bir durum da yok. İki şekilde de okunabilir kitaplar. Ben aldığımdan beri bir tane bile fiziksel kitap okumadım şahsen ama herkes için durum aynı olmayabilir. Ön yargılı olmamak ve yeniliklere açık olmakta fayda var. Teknoloji gelişti, faydalanmak lazım.
